‹ Terug naar alle regionale pacten
  • Home
  • Kopgroep
  • Thema permanent leren: ‘Blijf jezelf verwonderen’

Thema permanent leren: ‘Blijf jezelf verwonderen’

Wie denkt dat hij alleen in de schoolbanken leert en met een diploma op zak genoeg kennis heeft opgedaan voor de rest van zijn carrière, heeft het mis. We leren, overal, ons hele leven lang. En dat geldt zeker voor iedereen die werkzaam is in de zorg- en welzijnssector. Maar wat houdt dat permanent leren precies in? Hoe stimuleer je het in de praktijk? En welke vaardigheden vergt het? Een gesprek met Jan Valkenborgh (Evolva Werkplekleren 3.0), Anky de Bakker en Alet Veldhuis (sTimul Nederland) en Carin de Boer en Janneke Willemse (Leer- en Innovatienetwerk ).

Thema permanent leren: ‘Blijf jezelf verwonderen’
Jan Valkenborgh

Leren. Voor velen roept het associaties op van schoolbanken, klaslokalen, docenten en studieboeken. Het formele leren. Maar dat leren juist ook buiten de klaslokalen plaatsvindt door te ervaren en te doen, dat zien we volgens Jan Valkenborgh niet altijd zo. Terwijl juist die plekken steeds belangrijker worden. Valkenborgh: ‘Er zijn veel veranderingen gaande in de zorg. En die veranderingen gaan zo snel dat we ze niet kunnen bijbenen door alleen formeel leren aan te bieden. Je hebt zowel het formele als het ervaringsleren nodig om te kunnen anticiperen op die veranderingen.’

Koploper Evolva werkplekleren 3.0 is een mooi voorbeeld van dat ervaringsleren. In dit project wordt van de werkplek een onderwijsleersituatie gemaakt. Via een digitaal platform worden de verschillende deelnemers en leerplekken met elkaar verbonden. Coaches opgeleid in digitale didactiek maken het digitaal leren mogelijk.

‘Mooi wat je zegt over het onderscheid dat gemaakt wordt tussen klassikaal leren en de praktijk’, zegt Carin de Boer in reactie op Valkenborgh. Vaak wordt in de praktijk gezegd: “Dat heb je zo op school geleerd, maar in de praktijk doen we het anders.” Door het leren ook in de praktijk te laten plaatsvinden, ontkracht je deze uitspraak en wordt leren in de praktijk en op school even krachtig.’ 

Carin de Boer

Heterogene groepen

Je openstellen voor elkaar en van elkaar willen leren. Of je nu student bent, vrijwilliger of al jarenlang werkt in de zorg, je leert van iedereen. ‘Dat is ook het mooie van leerafdelingen’, zegt Valkenborgh. ‘Daar lopen vrijwilligers, familieleden, studenten, zorgprofessionals en cliënten rond. Als je dan met elkaar in die leerstand zit, ontstaat er een schat aan gedeelde ervaring en kennis. Anky de Bakker: ‘Kijk bijvoorbeeld naar de generatie die nu wordt opgeleid. Hoe die met multimedia en social media omgaat. Daar kunnen wij alleen maar van leren. En ook zorgverleners zijn een bron van kennis. Veldhuis: ‘Mensen die afhankelijk zijn van zorg weten dondersgoed wat ze mankeren en wat ze nodig hebben. Vroeger werd altijd gezegd: “Wij weten wat goed voor u is”, maar dat is onzin. We moeten veel meer uitgaan van de gelijkwaardigheid tussen zorgvrager en -verlener.’

Dat betekent ook dat je je moet kunnen verplaatsen in een ander. Iets waarmee koploper sTimul Nederland experimenteert door inleefsessies aan te bieden. Sessies waarbij zorgprofessionals in de rol kruipen van de zorgvrager en studenten in de rol van de zorgverlener. Zo kunnen professionals echt ervaren wat het betekent om afhankelijk te zijn van zorg en worden zij zich meer bewust van hun automatisch handelen.

Alet Veldhuis

In de leerstand blijven

‘Voor mij gaat permanent leren er vooral om dat je in de leerstand blijft. Dat je jezelf blijft verwonderen en constant openstaat voor nieuwe dingen’ vervolgt De Boer haar verhaal. ‘Ook al ben je gediplomeerd of zit je al jarenlang in het vak.’ De Boer is werkzaam bij koploper Leer- en Innovatienetwerk. Een leeromgeving in de wijk voor docenten en studenten. Docenten doen hier een dag in de week praktijkervaring op en begeleiden samen met wijkverpleegkundigen de HBO-V studenten die stagelopen in de wijk. Ook het lectoraat Multimorbiditeit van Hogeschool Inholland is bij dit initiatief betrokken. Zo wordt er onder meer wetenschappelijke literatuur gebruikt bij het werken aan kwaliteitsprojecten in de praktijk. Jezelf blijven openstellen naar de ander met een nieuwsgierige blik is voor docenten en studenten in deze leeromgeving aan de orde van de dag.

En ook Alet Veldhuis erkent het belang ervan: ‘Wij werken bij een zorginstelling waar weinig mensen switchen. Er is een vast team met vaste mensen, waardoor er al snel routine ontstaat. Maar ook al werk je ergens al heel lang, je kunt nog steeds dingen leren. Maar je moet er inderdaad wel voor open staan.’ ‘En het is ook belangrijk voor de organisatie zelf om die kennis te ontsluiten’ vult Valkenborgh aan. Want zodra iemand binnen een instelling vertrekt, neemt die persoon ook de kennis die hij heeft met zich mee. Vaak realiseren teams binnen de organisatie zich dat pas achteraf.’

Anky de Bakker

Gelijkwaardig

Inleefsessies. Een mooie manier voor zorgprofessionals om over zichzelf en over anderen te leren. Wat kun je nog meer doen om het permanent leren bij professionals en studenten te stimuleren? Janneke Willemse: ‘Zet professionals met verschillende achtergronden in hun kracht. Ze voegen allemaal iets toe, wat hun niveau ook is. Durf bijvoorbeeld als verzorgende je visie te delen met een verpleegkundige. Ook al is die anders, deel hem alsjeblieft. Zo leer je van elkaar’. Alet Veldhuis: ‘Ik heb het altijd over de rugzakmetafoor. Neem vrouwen die in de zorg werken. Zij hebben zo veel competenties. Ze kiezen scholen, runnen een huishouden. Maar zodra ze aan het werk gaan, lijkt het alsof ze die competenties als een rugzak bij de deur laten liggen. Ze vervolgens naar hun leidinggevende stappen en vragen “Wat moet ik doen?” Ik denk dat we vanuit de zorg veel beter in staat moeten zijn om die competenties aan te spreken. Competenties die mensen van nature of door levenservaring hebben opgedaan. Daarvoor heb je iemand nodig die die kwaliteiten van een persoon ziet. Die een uitnodigende houding heeft naar de ander.’ De Boer: ‘En geef mensen een podium. Laat ze merken dat wat zij zeggen of denken belangrijk is en dat ze zich niet minderwaardig hoeven te voelen. Zet ze in hun kracht.’

Valkenborgh: ‘Het heeft ook veel met hiërarchie te maken. We zitten nog veel te veel in een hiërarchisch verwachtingspatroon waarin studenten en werknemers verwachten dat de leidinggevenden en docenten de kennis in huis hebben. Deze laatsten moeten op een andere manier het gesprek met de medewerkers voeren. Meer gelijkwaardig, meer vanuit de leerstand: Waarom deden we het zo? Hoe lossen we het op? Bij Evolva noemen we dat educatief leiderschap.’

Janneke Willemse

Vaardigheden

Op een andere manier het gesprek voeren, vergt andere vaardigheden. En dat geldt niet alleen voor de docenten en leidinggevenden, maar ook voor de studenten en zorgprofessionals. Anky de Bakker: ‘Denk aan de 21st century skills. Permanent leren betekent dat je studenten en professionals stimuleert om kritisch na te denken en dat je ze op hun eigen handelen laat reflecteren. Wat gaat goed? Wat kan beter?

De Boer: ‘Maar dan moet je als docent of leidinggevende wel een veilige omgeving creëren. Een situatie scheppen waarin mensen durven zeggen dat ze iets moeilijk vinden. Daarbij helpt het als je jezelf kwetsbaar opstelt. Als je laat zien dat jij ook maar een mens bent met vragen en beperkingen. Mensen durven zich dan veel sneller te spiegelen.’ Willemse: ‘Zo heb ik mij ook vanaf dag een opgesteld tegenover collega’s en studenten. Ze laten weten dat ik niet alwetend ben. En dat wij met zijn allen in een ontwikkelingstraject zitten dat we met elkaar moeten dragen. Dat ik er ben om vragen te stellen over hoe wij het doen en waarom wij het zo doen. Dat kan gaan over verschillende vraagstukken die spelen in de praktijk, zowel omtrent leren als werken.’ De Bakker: ‘Of je haalt mensen op een veilige manier uit hun comfortzone. Zo heb ik laatst een scholing verzorgd voor gastvrouwen waarbij wij hen op een hele andere manier ontvingen dan ze van tevoren hadden verwacht. Ze waren even uit hun comfortzone gehaald, maar stonden wel veel meer open voor een reflecterend gesprek.’