‹ Terug naar alle regionale pacten
  • Home
  • De comeback van de mbo-2 medewerker in de zorg

De comeback van de mbo-2 medewerker in de zorg

Een aantal Koplopers heeft binnen het Zorgpact een coalitie gevormd om het belang van mbo 1- en 2 medewerkers in de ouderenzorg en gehandicaptenzorg op de kaart te zetten.

De comeback van de mbo-2 medewerker in de zorg

De coalitie wil de betrokkenen met dit artikel de aandacht bij werkgevers vestigen op de (meer)waarde van mbo-2 medewerkers in de zorg vanuit verschillende perspectieven en aandacht vragen voor goede toerusting van deze medewerker in het onderwijs. 

Waarom dit artikel
Iedereen weet dat er een personeelstekort is in de zorg. Er zijn verschillende redenen te noemen waardoor deze tekorten zijn ontstaan en nog steeds toenemen. Zo zijn er in tijden van bezuinigingen mensen ontslagen en neemt de vergrijzing van het personeel toe. De aantrekkende arbeidsmarkt zorgt voor geduchte concurrentie met werkgevers in andere branches, maar ook in de eigen branche neemt de concurrentie toe. Vanuit kwaliteitskaders worden richtlijnen gegeven over de kwaliteit van zorg en de vraag naar competent en gekwalificeerd personeel in de zorg neemt toe. De coalitie ziet mogelijkheden voor mbo-2 medewerkers om bij te dragen aan het verkleinen van de tekorten in de personeelsbezetting en aan het vergroten van de kwaliteit van zorg.

De ervaring is dat mbo-2 medewerker nog maar een klein deel uitmaken van het huidige personeelsbestand in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg. Het is daarom de hoogste tijd voor een herwaardering en voor een comeback van deze medewerkers die leidt tot een goede en duurzame plek in de zorg.

In dat kader heeft de coalitie een waarde propositie voor de mbo-2 medewerker opgesteld. Deze is verderop in dit artikel opgenomen. In dit artikel zijn ook enkele voorbeelden opgenomen die als inspiratie kunnen dienen doordat zij bijdragen aan een geslaagde comeback van de mbo-2 medewerker.

De mbo-2 medewerker in het functiehuis
De complexiteit van de zorg is in de afgelopen jaren sterk benadrukt. Iedereen kent wel de analyse dat door toenemende vergrijzing, technologisering en extramuralisering de complexiteit is toegenomen. De indruk is ontstaan dat zorg bieden moeilijk is, terwijl ‘complex’ in de kern betekent dat het werk verschillende taken omvat. Bij zorginstellingen is bovendien de druk toegenomen om te kunnen garanderen dat er zorg van goede kwaliteit wordt geboden. Dit vertaalt zich vaak in het stellen van hogere opleidingseisen aan medewerkers.

Bovenstaande heeft eraan bijgedragen dat momenteel in de zorg relatief veel mensen ingezet worden met een opleidingsniveau vanaf mbo-niveau 3. De veronderstelling heeft post gevat dat dit moet en diverse organisaties handelen naar die veronderstelling. Het is echter nergens voorgeschreven dat zorg, bijvoorbeeld in verpleeghuizen, alleen of vooral geboden mag worden door medewerkers met tenminste een mbo-niveau 3 diploma. Maar elk niveau heeft zijn waarde, ook de mbo-2 medewerker, en met elkaar kunnen ze een compleet en hoogwaardig functiehuis vormen.

Het handboek ‘CanMEDS-rollen in de praktijk van de ouderenzorg’ laat zien hoe zorginstellingen tot een goede mix van medewerkers met verschillende opleidingsniveaus kunnen komen. Het handboek is het resultaat van een onderzoek van zorginstelling Lyvore en regionale werkgeversorganisatie Utrechtzorg naar de manier waarop CanMEDS rollen kunnen worden gebruikt om helderheid te scheppen over de taken en verantwoordelijkheden van de verschillende functiegroepen op de werkvloer. Lees er hier meer over: 

Toerusten gericht op werken in de zorg
Het kwalificatiedossier van mbo-2 zorg en welzijn is een aantal jaren geleden verbreed. De reden die hieraan ten grondslag lag was goed. Door verbreding was er meer kans op de arbeidsmarkt. Het nadeel van de verbreding was echter dat niet langer goed duidelijk was welke zorgtaken mbo-2 medewerkers in de opleiding geleerd kregen en na hun opleiding konden uitvoeren. Zowel de nieuwe benaming (Dienstverlening) als de positionering van de opleidingen, hebben geleid tot verkeerde beelden bij werkgevers en studenten.

Er wordt momenteel door landelijke werkgevers- en werknemerspartijen gewerkt aan een nieuw beroepscompetentieprofiel voor de mbo-2 medewerker in de zorg. Dat kan een deel van de onduidelijkheid die is ontstaan oplossen. Vanwege de toenemende personeelstekorten in de zorg en de kansen voor mbo-2 medewerkers die daardoor ontstaan, pleiten we er vanuit de coalitie voor dat het opleiden van mbo-2 studenten (weer) meer geplaatst wordt in de context van zorg en welzijn.

De (toegevoegde) waarde van de mbo-2 medewerker
Inmiddels is door de oplopende tekorten op de arbeidsmarkt bij een aantal zorgorganisaties het besef ontstaan dat de inzet van mbo-2 medewerkers bij kan dragen aan de oplossing. Maar hoe en waarvoor zet je hen dan in? En hoe maak je regionale afspraken hierover, bijvoorbeeld in het kader van een Regionale Aanpak Arbeidsmarkttekorten (RAAT)[1]?

 Als coalitie hebben we een waarde propositie van de mbo-2 medewerker ontwikkeld die werkgevers kan helpen bij het beantwoorden van deze vragen. De waarde propositie is vooral bedoeld om input te geven voor het gesprek over de inzet van mbo-2 medewerkers in een optimale functiemix. Dat kan het gesprek zijn binnen een zorginstelling, maar ook het gesprek tussen verschillende organisaties onderling, zoals zorginstellingen, onderwijsinstellingen, zorgverzekeraars en gemeenten.

Bij het opstellen van de waarde propositie stonden de volgende uitgangspunten centraal:

  1. In het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg [2] is wonen en welzijn een van de 4 inhoudelijke thema’s die doorslaggevend zijn voor een goede levenskwaliteit. Bij wonen en welzijn gaat het om zingeving, zinvolle dagbesteding, schoon en verzorgd lichaam plus verzorgde kleding, familieparticipatie & inzet vrijwilligers en wooncomfort. Mbo-2 medewerkers kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren, doordat zij veel van de werkzaamheden hiervan binnen een zorgteam kunnen oppakken.
  2. Zorgaanbieders hebben bij de opbouw van hun functiehuis baat bij een goede functiemix, waarbij medewerkers met verschillende niveaus vanuit de eigen specialiteit tegemoet kunnen komen aan de cliënt vraag. Vanwege hun meerwaarde en mogelijkheden verdient de mbo-2 medewerker in het functiehuis een serieuze en duurzame plek.
  3. Beleidsmakers, opleiders en verzekeraars zijn in de positie om de ontwikkeling van een goede functiemix te ondersteunen en de meerwaarde van elk niveau te blijven signaleren. Onze coalitie hoopt hen met deze waarde propositie te voeden en een handreiking te bieden.

Bekijk de Waardepropositie

Inspirerende voorbeelden
De positie van mbo-2 medewerkers kan vanuit verschillende invalshoeken versterkt worden, bijvoorbeeld vanuit scholing, het werken aan een goede functiemix in de zorginstelling of via regionale afspraken. De volgende voorbeelden laten dit zien.

Zorgpact Rotterdam is een regionaal zorgpact voor regio Rotterdam. Eén van de thema’s van Zorgpact Rotterdam is ‘mbo-niveau 2’. Vanuit dit thema is de Rotterdamse Plus ontstaan, een publiek-private samenwerking tussen scholen, zorginstellingen en de gemeente Rotterdam. De scholen die meewerken zijn Albeda, Zadkine en Hoornbeeck. De zorginstellingen zijn Lelie zorggroep, Middin, Aafje, Laurens en Humanitas. Dit heeft geresulteerd in een toegekende RIF-aanvraag.

Rotterdam kent een groot aantal studenten en professionals in de zorg met een mbo-opleiding op niveau 2. Deze talenten worden onvoldoende benut om de personeelstekorten, de veranderingen in de zorg en de persoonlijke zorgvraag van de cliënt op te vangen. Mbo-2 medewerkers staan dichtbij de mensen en kunnen het verschil maken. Door verbreding en verdieping van hun takenpakket in plaats van verzwaring, wordt gekozen voor een duurzame oplossing. Op basis van vier kernwaarden wordt onderwijs ontwikkeld die de rode draad vormen in de praktijk: bejegening, samenwerking met mantelzorgers en vrijwilligers, zorg en omgaan met onbegrepen gedrag. Deze kernwaarden geven we betekenis en vertalen dat naar de meerwaarde die de (toekomstige) zorgverlener daarmee heeft. Oftewel, net dat beetje extra, de kers op de taart, de 'Plus' die iedere zorgvrager verdient.

Iedere (nieuwe) student die dit schooljaar start met de opleiding Dienstverlening zorg & welzijn, volgt het onderwijsprogramma ‘De Rotterdamse Plus’. Zorgprofessionals in het werkveld kunnen het programma in de toekomst ook volgen. Werkgevers hebben zich gecommitteerd weer en meer mbo-2 medewerkers in dienst te nemen.

Vanaf september 2018 krijgen de studenten mbo-niveau 2 richting zorg de Rotterdamse Plus aangeboden.

  • Voorbeeld van een functiemix met medewerkers mbo-2

Een goed praktijkvoorbeeld van een organisatie die een functiemix heeft gerealiseerd met medewerkers mbo-2, vinden we bij zorgaanbieder Lyvore. In een succesvol samenwerkingsproject van onderwijsinstellingen en zorgaanbieders, zijn bestaande functies geijkt en van een nieuw profiel voorzien, onder meer met behulp van de zogeheten CanMeds-rollen. Lyvore heeft het aantal functies waar mogelijk verminderd, ze laten aansluiten op elkaar en op de kwalificaties van de beroepsopleidingen. Zowel het onderscheid als de samenhang tussen de functieniveaus van 1 tot 6 is helder geworden. Elk niveau, dus ook de mbo-2 medewerker heeft bij Lyvore een passende en duurzame plek gekregen in de functiemix.

  • Voorbeeld van een RAAT met afspraken en ambities met betrekking tot medewerkers mbo-2

In het Regionaal Actieplan Aanpak Tekorten in de zorg (RAAT) “Zorg werkt” van de regio Kennemerland Amstelland Meerlanden, wordt in het kader van actielijn 1 “verhogen instroom en opleidingscapaciteit” invulling gegeven aan de regionale strategische opleidingsplanning (RSOP). Hieraan dragen ruim 20 organisaties bij vanuit de verschillende “zorgsectoren”. Hierbij is expliciet ook naar een kwantitatieve ambitie gevraagd voor de groei van het aantal mbo-2 studenten. Inmiddels is die groei zichtbaar. De onderliggende motivatie is dat de inzet van de mbo-2 medewerker ten goede komt aan het welzijn van de cliënten en een goede aanvulling is op het werk van verzorgenden en verpleegkundigen. Komende periode worden de ambities verder geconcretiseerd.

En hoe maak je regionale afspraken hierover? In de aanpak van regio Kennemerland Amstelland Meerlanden is expliciet benoemd dat er aandacht wordt gegeven aan de inzet van mbo 1-2 (zie blz. 9). 

Binnen de groepen van mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt zit een groot arbeidspotentieel én veel talent voor de zorg. Denk aan mensen die al langere tijd in de bijstand zitten, (oud) statushouders of vrouwen die lange tijd uit het arbeidsproces zijn geweest. WijkLeerbedrijf Amsterdam Nieuw-West biedt hen een mbo-2 opleiding aan. De deelnemers worden intensief begeleid, op alle vlakken, en leren onder andere weer in een arbeidsritme te komen en zich werknemersvaardigheden eigen te maken. Naast de lesdagen in het eerste jaar bieden zij vooral informele hulp aan kwetsbare wijkbewoners. Gezien de toenemende kansen op de arbeidsmarkt, is het de bedoeling de deelnemers het tweede jaar bij werkgevers te plaatsen voor een betaalde BBL-plaats. Inmiddels hebben twee instellingen hiervoor interesse getoond.

Het WijkLeerbedrijf Amsterdam Nieuw-West is een samenwerkingsverband tussen gemeente Amsterdam, ROC van Amsterdam, Stichting Mantelzorg en Dementie, Sezo en Calibris Advies.


[1] Via RAAT worden acties gericht op het tegengaan van de tekorten gebundeld en wordt samenwerking gestimuleerd om te komen tot een integrale arbeidsmarktaanpak voor zorg en welzijn: https://www.regioplus.nl/onze-activiteiten/raat

[2] Dit kwaliteitskader is opgesteld door de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut Nederland en is daarna vastgesteld door de Raad van Bestuur van het Zorginstituut op 12 januari 2017.