‹ Terug naar alle regionale pacten
  • Home
  • Kijken vanuit een veranderend paradigma, dat vormt de uitdaging!

Kijken vanuit een veranderend paradigma, dat vormt de uitdaging!

Betere zorg voor iedereen door goed opgeleide en kundige zorgprofessionals, nu en in de toekomst. Dat is de doelstelling van Zorgpact. Een doelstelling die ik graag onderschrijf. Maar ook een doelstelling die mij in hoge mate fascineert wanneer ik - als interim-/programmamanager en vernieuwer in de zorg – mijn (meerjarige) ervaringen in het veld overzie. Want wat zijn dat, goed en kundig opgeleide zorgprofessionals? En hoe bereik je zo’n stelsel, nu en in de toekomst?

Kijken vanuit een veranderend paradigma, dat vormt de uitdaging!

In mijn management- en veranderpraktijk heb ik geleerd dat het pas echt spannend en gevaarlijk gaat worden als in een organisatie de paradigma’s gaan stollen en we niet meer bereid zijn om met open ogen te kijken en vanuit de geschiedenis te leren. En zoiets lijkt in onze zorgsector toch wel aan de hand. Immers, de roep om een betere kwaliteit van zorg in bijvoorbeeld de verpleeghuizen, leidt sector-breed tot een haast schreeuwende beweging om meer (hbo)-verpleegkundigen in de organisaties voor langdurige zorg. Alleen dan kan kwaliteit van zorg op een aanvaardbaar niveau worden gegarandeerd, zo is de opvatting. Zelfs de Inspectie voor de langdurige zorg, zo begreep ik laatst, graaft zich in op dat standpunt. In diezelfde beweging wordt het beter opleiden van lager opgeleide professionals (zoals gebeurt in de roc’s en de wijkleerbedrijven) vaak ook gezien als een overbodige bezigheid. Een bezigheid die er alleen maar toe leidt dat de betrokkenen op termijn met een betere opleiding in de werkloosheid belanden. Nare en tendentieuze gedachten, zo vind ik.

Want is dat nu zo? Bereiken we met betere opleidingen in bijvoorbeeld de verpleeghuiszorg ook daadwerkelijk een betere kwaliteit van de langdurige zorg? En staan verpleegkundigen en de verpleegkundige opleidingen ook per definitie garant voor een betere kwaliteit van zorg? Ik denk van niet! De veronderstellingen achter dit paradigma zijn te simpel en te weinig verbonden met een realistische blik op de praktijk.

Want om te beginnen; die hbo-verpleegkundigen! Ze zijn er niet en ze komen er waarschijnlijk ook niet! Voorlopig leidt de roep om meer (hbo) verpleegkundigen in de langdurige zorg alleen maar tot een schrikbarende aanwas van het aantal vacatures. Werkgevers putten zich - via de social media - uit in het aanprijzen van de baan en de wervingsbureaus varen er wel bij. Het beeld van vacatures die niet worden opgevuld wordt steeds nijpender. Daarnaast is al decennia duidelijk dat maar een klein percentage van de (hbo) verpleegkundigen kiest voor een carrière in de langdurige zorg. En dat is nog steeds zo. De thuiszorg (wijkverpleging) steekt daarin nog in gunstige zin af - zeker nu er in het sociale domein zoveel te doen is -, maar het blijft armoe troef.

Ten tweede, ben ik meerdere malen betrokken geweest bij een situatie waarin ook met alleen maar verpleegkundigen een abominabele kwaliteit van zorg werd bereikt. Werkgevers (en ook de inspectie) doen er goed aan om oplossingen te zoeken vanuit een gelaagder paradigma, nl. de samenhang die er bestaat tussen de kwaliteit (kundigheid en het opleidingsniveau) van de medewerkers en de sturingsmechanismes die de organisatie daarbij wenst of genoodzaakt is te kiezen. De verbinding. Want daar valt nog heel wat kwaliteit van zorg mee te winnen, zo is mijn opvatting. Bovendien laat de arbeidsmarkt niet alle vrije keuzes toe en zullen we ook moeten roeien met de riemen die we hebben. Daarvoor is een intensieve samenwerking en afstemming tussen onderwijs- en praktijkveld nodig. Een gezamenlijke opvatting waarin het onderwijsveld zich maximaal inzet om uiteenlopende deskundigheid- en ambitieniveaus zo goed mogelijk toe te rusten voor een zinvolle taak in de beroepspraktijk. De zorgorganisaties dienen daarop de sturingsmechanismen die zij met hun leidinggevenden hanteren aan te passen. Niet vanuit gestolde handelingsperspectieven (protocollen) en op basis van afgekeken voorbeelden over zelfsturing bij de buurman, maar situationeel en op maat gesneden. Zorgorganisaties moeten meer zoeken naar de interne verbinding en beseffen dat niet alle kundigheid en opleiding leidt tot een gewenste kwaliteit van dienstverlening.

Bovendien valt nog te bezien of de kwaliteit van het huidige verpleegkunde-onderwijs voldoende aansluit bij de behoeften van de praktijk. De sterke aandacht voor wetenschap en internationalisering drijven de (hbo)-verpleegkundigen weg van de praktijk van alledag. In het project Zwementie, waarin jonge verpleegkunde-studenten op innovatieve wijze ervaringen opdoen in de omgang met én de zorg voor mensen met dementie, oogsten zij nauwelijks waardering van de onderwijsinstelling. Dat is zorgelijk, omdat zij deze leersituatie zelf en vanuit verbinding vormgeven (learning by doing). In een co-creatie koppelen zij de eigen belangen (leren) aan die van kwetsbare burgers (mensen met dementie en hun mantelzorgers) en zorgen daarmee voor een groter maatschappelijk nut (bewegen, zwemmen voor mensen met dementie). Een doordachte koppeling tussen onderwijs- en de praktijk, die in dit geval ook nog een breder maatschappelijke belang dient. Een koppeling die we ook terugvinden in de opzet van de wijkleerbedrijven*. De studenten in het Zwementie project organiseren deze koppeling inmiddels zelf omdat zij die in de opleiding niet of nauwelijks krijgen aangeboden. Zij zijn al een tijdje losgezongen van het bestaande (hbo) opleidingsstelsel.  Dat geeft te denken. Dus een een ingrijpende paradigmashift is wellicht ook hier op zijn plaats.

Peter J.W.M. Hop

Peter Hop is verpleegkundige en directeur/eigenaar van LEAS, bureau voor zorgvernieuwing. Met zijn bureau werkt hij aan vernieuwingen in de zorg voor ouderen en mensen met een verstandelijke beperking. Hij levert kennis- en managementdiensten die modernisering en vernieuwing mogelijk maken. Het project Zwementie is een van de projecten die hij faciliteert.