‹ Terug naar alle regionale pacten
  • Home
  • Wat we nodig hebben voor de toekomst

Wat we nodig hebben voor de toekomst

Onze gezondheidszorg is goed. Daar mogen we trots op zijn. De zorg is toegankelijk voor iedereen, relatief betaalbaar en van een hoge kwaliteit. Ook hebben wij in Nederland veel aandacht voor wat ik noem ‘kleine zorg’. Naast hoogwaardige kennis in het medisch domein, zoals grote, complexe operaties, blinkt Nederland uit in de begeleiding of opvang van mensen in de thuissituatie. Zoals de huisarts of wijkverpleegkundige die op buurtniveau haar werk doet. Daarin is Nederland uniek en daarop mogen we heel trots op zijn.. Maar desondanks gaat er veel veranderen, vooral op macroniveau. Daarop is onze zorg nu niet ingericht. Wat is er aan de hand?

Wat we nodig hebben voor de toekomst

Een aantal belangrijke trends laat zien dat de vraag naar zorg in de toekomst wezenlijk anders zal zijn als de zorg van vandaag. Ik noem twee ontwikkelingen: de demografische veranderingen en het toenemende consumentisme in de zorg.

Demografische ontwikkelingen 

De komende decennia krijgt Nederland te maken met een sterk veranderende demografie. Met andere woorden: het aantal ouderen dat bovendien ook nog eens ouder wordt, zal sterk stijgen. Tegelijkertijd neemt het aantal mensen in de werkbare leeftijd niet toe (dit daalt zelfs lichtjes). Het gevolg hiervan is dat een groot deel van de zorg zal transformeren in zorg voor ouderen. 

Dit betekent enerzijds een explosie van ouderdomsziekten, zoals hartfalen, COPD of dementie. En anderzijds een toenemende druk op de ziekenhuizen, wijkverpleging, verpleeghuizen en onze huisarts die traditioneel een heel belangrijke rol heeft in de begeleiding van ouderen op hoge leeftijd. Tegelijkertijd zal het aantal ‘handen’ dat beschikbaar is - bijvoorbeeld verpleegkundigen, verzorgenden, paramedici en artsen - ontoereikend zijn. 

Kortom: als we de zorg niet anders organiseren, ontstaat een reëel risico dat we simpelweg onvoldoende handen zullen hebben om iedereen de zorg te bieden die we nu gewend zijn. 

Consumentisme in de zorg 

De tweede relevante trend is de opkomst van het consumentisme in de zorg, oftewel een patiënt die zich steeds meer als consument gaat gedragen. Naarmate wij financieel meer zelf gaan bijdragen in de zorg – via belasting, het eigen risico of via zorgverzekeringspremies – worden we ook veeleisender. En bovendien heeft een 24-uurs economie met internet en mobiele technieken die voor iedereen beschikbaar zijn, ons verwend gemaakt. We kunnen ons via Google laten informeren over alle mogelijkheden en zijn gewend geraakt aan een on demand maatschappij. Toch? We vinden het heel normaal om vandaag een ijskast te bestellen die dezelfde avond nog aangesloten wordt. Waarom kan zo’n serviceniveau in de gezondheidszorg dan niet?

Pluriformiteit 

Het gevolg van deze twee trends – er zijn er meer maar voor deze blog laat ik het hierbij – is dat de zorg van de toekomst pluriform zal zijn. Persoonlijke wensen van mondige en zelfredzame cliënten worden steeds belangrijker. Dat is nu al zo, met ouderen die langer thuis wonen en hun familie. Als geen ander zijn zij in staat om aan te geven wat ze nodig hebben. De volgende generatie zal dat nog beter kunnen. En tegelijkertijd betekent dit ook dat er aandacht zal moeten zijn voor de minder mondige cliënt, om ongelijkheid te voorkomen.

Ook verwacht ik dat het begrip adherentie in de zorg een ander karakter krijgt. Mensen zijn bereid om langer te reizen naar een instelling als daar extra service, kennis of goede specialisten te vinden zijn. En dat gaat met de volgende generaties ook over landgrenzen heen. En de internationale “zorgmarkt” speelt daarop in. Neem de Amerikaanse Mayo Clinic. Die wil meer dan 200 miljoen patiënten helpen in 2020. Deze ambitie kunnen ze bijna niet alleen in eigen land realiseren, en daarom verwacht ik dat ze hun diensten ook elders gaan aanbieden, al dan niet via lokale partners.

Deze trends staan nog los van de snelle opkomst van technologieën die de zorg meer ‘personalized’ (denk ook op genniveau) en onafhankelijk van tijd en plaats maken.

Wat nu? 

Als de Nederlandse zorg voorbereid wil zijn op dit veranderende landschap, zullen we heel flexibel moeten zijn. Dan kan de zorg niet meer een georganiseerde fabriek zijn met standaardproducten waarbij ‘iemand langs moet komen omdat het toevallig in de richtlijn stond’. Dan moeten we letterlijk in staat zijn om zorg als maatwerk te leveren aan de patiënt. Zodat we op het juiste moment de juiste zorg bieden, omdat daar daadwerkelijk reden toe is. Rekening houdend met wensen van de patiënt, maar ook rekening houdend met wat hij zelf kan en wil doen. En gebruikmaken van nieuwe technologische mogelijkheden zoals eHealth, waardoor de schaarse tijd van professionals zo effectief mogelijk kan worden benut. Preventie gaat hierin een hele belangrijke rol spelen. Van symptoomgeneeskunde naar voorspellingsgeneeskunde.

Digitalisering  

Om dit maatwerk mogelijk te maken, kunnen we niet anders dan verder gebruik maken van de kansen voor digitalisering van processen in de zorg, zodat zorg meer onafhankelijk van tijd en plaats wordt. Ik voorspel dat termen als eHealth binnen drie jaar veranderd zijn van wat soms een ‘leuke gadget’ genoemd wordt naar werkelijke ‘digitalisering van zorgprocessen’. Niet als doel op zich, maar als middel om de zorg op een service gerichte, preventieve en effectieve wijze te leveren. Deze transitie naar digitale ondersteuning hebben we in alle sectoren gezien. Toch is dit niet maikelijk.

Laat ik mijn eigen bedrijf als voorbeeld noemen om te illustreren wat ik bedoel. Begonnen als bedrijf dat hulpmiddelen installeerde voor thuiswonende ouderen, is FocusCura nu in toenemende mate geëvolueerd naar een digitaal innovatiebedrijf. De apparaatjes staan niet langer centraal, maar we ontwikkelen apps, bieden digitale ondersteuning aan zorgverleners en patiënten om efficiënt te kunnen werken en langer zelfstandig te kunnen blijven, gebruikmakend van de mobiele techniek zoals iPads of iPhones die ze dagelijks al gebruiken. Ook kunnen we op basis van inzichten in de manier waarop mensen de techniek gebruiken, steeds beter inspelen op de wensen van de gebruikers. Deze transformatie vraagt echter veel van je bedrijf. Het gaat niet zozeer om de techniek zelf, maar wel om een heel andere inrichting van je werkwijzen, inclusief kennis van medewerkers. En dat is geen makkelijke exercitie.

Opleidingen 

Als ik kijk naar de opleidingen in de zorg, zie ik dat ze nog vrij traditioneel zijn ingericht. Dit terwijl flexibiliteit, gebruik van digitale, mobiele mogelijkheden en servicegerichtheid (wat anders is dan zorginhoudelijke kennis) elementen zijn die in de toekomst van zorgmedewerkers gevraagd gaan worden. Zelf studeerde ik op de Universiteit Twente in de periode dat zij zich ‘de ondernemende Universiteit noemde’. Daar was heel veel ruimte voor ondernemerschap en het ontplooien van andere vaardigheden dan alleen de inhoud van je vak. Gegeven de urgentie van verandering, daag ik het zorgonderwijs uit het curriculum ook op deze wijze te verrijken met ondernemerschap, kennis van digitalisering en de manier waarop je de toekomst zelf kunt creëren, buiten de gebaande baden.

Dat is in mijn ogen de verantwoordelijkheid voor de nieuwe generatie. Om te zorgen voor onze ouderen, zoals zij ook voor ons gezorgd hebben toen wij jong waren. Dus dat is wat er ons te doen staat: wij creëren samen en met elkaar de toekomst van de zorg! 

En dat begint bij de nieuwe generatie die nu op school zit.

Dr. ir. Daan Dohmen CEO FocusCura